Τα Βαλκάνια φιλοξενούν μερικά από τα τελευταία ποτάμια ελεύθερης ροής στην Ευρώπη, όμως αυτή η φυσική κληρονομιά απειλείται. Σύμφωνα με την έκθεση “Hydromorphological Status of Balkan Rivers 2025” της εκστρατείας Save the Blue Heart of Europe, η κατάσταση επιδεινώνεται ραγδαία. Η έρευνα, που βασίστηκε σε δορυφορική ανάλυση 83.800 χιλιομέτρων ποταμών που διασχίζουν 11 χώρες, αποκαλύπτει μια ανησυχητική αλήθεια: Μέσα σε 13 χρόνια, χάθηκαν 2.450 χιλιόμετρα ελεύθερων ποτάμιων διαδρομών. Το ποσοστό των φυσικών ποταμών μειώθηκε από 30% σε 23% ενώ τα τμήματα που μετατράπηκαν σε τεχνητούς ταμιευτήρες αυξήθηκαν κατά 18%. Η “ασφυξία” των ποταμών οφείλεται κυρίως στα υδροηλεκτρικά έργα, τις εκτροπές υδάτων και τις παρεμβάσεις στις φυσικές κοίτες.
Παρά τη γενικότερη αρνητική τάση, υπάρχουν ελπιδοφόρα παραδείγματα που αποδεικνύουν ότι η έγκαιρη θεσμική προστασία μπορεί να ανακόψει την υποβάθμιση. Κορυφαίο παράδειγμα αποτελεί ο ποταμός Aώος/Vjosa, o οποίος ανακηρύχθηκε στην αλβανική πλευρά ως το πρώτο Εθνικό Πάρκο Άγριου Ποταμού στην Ευρώπη.
Για πρώτη φορά, η σχετική έκθεση περιλαμβάνει και την Ελλάδα, εστιάζοντας στην ηπειρωτική χώρα και την Εύβοια. Τα ευρήματα αναδεικνύουν μια εικόνα έντονων αντιθέσεων: Παρά το γεγονός ότι το 35% των ελληνικών ποταμών διατηρεί τη φυσική του κατάσταση και το 33% παρουσιάζει ήπιες παρεμβάσεις, οι πιέσεις εντείνονται. Πάνω από 3.500 χλμ. ποτάμιων δικτύων, κυρίως σε πεδινές περιοχές, έχουν ήδη τροποποιηθεί σημαντικά. Παράλληλα, τα βαριά αλλοιωμένα τμήματα εντοπίζονται κυρίως στους μεγάλους ποτάμιους άξονες της χώρας και περιορίζονται στο 4%.
Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στα μικρά και μεσαία ρέματα των ορεινών όγκων, που παραμένουν σε φυσική κατάσταση, αλλά απειλούνται άμεσα από την εξάπλωση μικρών υδροηλεκτρικών έργων. Η εμπειρία από τα Βαλκάνια υπογραμμίζει την επιτακτική ανάγκη για δράση: Οι ελεύθεροι ποταμοί δεν είναι απλώς φυσικοί πόροι, αλλά ο πολυτιμότερος σύμμαχός μας για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και τη θωράκιση απέναντι στην κλιματική κρίση.
Εδώ μπορείτε να περιηγηθείτε στο story map, όπου παρουσιάζονται συνοπτικά τα βασικά ευρήματα της αναφοράς μέσα από χάρτες και οπτικό υλικό, καθώς και να εξερευνήσετε αναλυτικά όλα τα διαθέσιμα δεδομένα μέσω του διαδραστικού χάρτη, που επιτρέπει την αναζήτηση και σύγκριση πληροφοριών για κάθε ποτάμι.
Κεντρική εικόνα: ΜΥΗΕ στο Διστράτο σε παραπόταμο του Αώου © MedINA/D. Papageorgiou