Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα σε Σαραντάπορο, Αώο και Βοϊδομάτη, Μάρτιος 2026

των
Θύμιου Δημόπουλου, Ειδικού Γεωπληροφορικών Συστημάτων – Αρχιτέκτονα/MedINA
Μαριάννας Δημοπούλου, Υπεύθυνης Πολιτικής Προγράμματος για το Νερό/MedINA
Ειρηλένας Λιναρδάκη, Συντονίστριας Προγράμματος Ri-Connect/MedINA
Μαρίνας Μακρή, Τοπικής Συνεργάτιδας ΛΑΠ Αώου/MedINA
Φανούριου-Νικόλαου Σακελλαράκη, Συντονιστή Προγράμματος για το Νερό/MedINA
Επιμέλεια άρθρου: Γιώργος Δημητρόπουλος, Πολεοδόμος – Χωροτάκτης & Υπεύθυνος Εξεύρεσης Πόρων/MedINA

Σε συνέχεια των έξι προηγούμενων άρθρων του MedINA, του Μαρτίου, Ιουλίου και Νοεμβρίου 2023, του Μαΐου και Νοεμβρίου 2024 και του Ιουλίου 2025, εξετάζεται ο αριθμός των Μικρών Υδροηλεκτρικών Έργων (ΜΥΗΕ) και η κατάσταση αδειοδότησης στην οποία βρίσκονται, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ). Αναλυτική περιγραφή της διαδικασίας παρακολούθησης των ΜΥΗΕ και των σταδίων αδειοδότησής τους περιγράφεται στο άρθρο του Μαρτίου 2023.

Πτωτική τάση στο σύνολο των ΜΥΗΕ στη ΛΑΠ του Αώου

Στη διάρκεια της τριετούς (2023-2026) παρακολούθησης των ΜΥΗΕ στη ΛΑΠ του Αώου, καταγράφεται μια σαφής τάση συρρίκνωσης των έργων που βρίσκονται σε διαδικασία αδειοδότησης στην περιοχή (Γράφημα 1). Η μείωση αυτή αποτυπώνεται κυρίως στα έργα με άδεια παραγωγής και στις αιτήσεις υπό αξιολόγηση, ενώ, παράλληλα, δεν καταγράφεται αντίστοιχη αύξηση στα έργα που περνούν σε στάδιο υλοποίησης, στοιχείο που ενισχύει την εικόνα επιβράδυνσης. Η συνολική ισχύς (εγκατεστημένη και ονομαστική) μειώθηκε από 42,7 MW σε 39,18 MW. Παράλληλα, κατά την υπό παρακολούθηση περίοδο, δύο ΜΥΗΕ, συγκεκριμένα το ΜΥΗΕ Κεφαλόβρυσου και το ΜΥΗΕ Γοργοποτάμου, τέθηκαν σε δημόσια διαβούλευση στο Ηλεκτρονικό Περιβαλλοντικό Μητρώο.

Ι. Παρούσα κατάσταση αδειοδότησης και χωροθέτησης ΜΥΗΕ στη ΛΑΠ Αώου

O συνολικός αριθμός των ΜΥΗΕ στη ΛΑΠ Αώου, που βρίσκονται σήμερα σε διαφορετικά στάδια αδειοδότησης, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΡΑΑΕΥ είναι 32, σημειώνοντας έτσι μείωση κατά δύο αιτήσεις σε σχέση με τον Ιούλιο του 2025¹ . Από τα 32 ΜΥΗΕ, τα τέσσερα είναι ήδη υφιστάμενα με άδεια λειτουργίας, ένα στο ρέμα Γιότσα έχει λάβει άδεια εγκατάστασης, 23 έχουν λάβει άδεια παραγωγής και τέσσερα βρίσκονται υπό αξιολόγηση (Γράφημα 1 και Χάρτης 1).

Οι αλλαγές παρατηρούνται ως προς τις άδειες παραγωγής, που εμφανίζονται μειωμένες κατά δύο. Στο ακόλουθο γράφημα παρουσιάζεται η κατάσταση τους μήνες Μάρτιο, Ιούλιο, Νοέμβριο του 2023, Μάιο, Νοέμβριο του 2024, Ιούλιο του 2025 και Μάρτιο του 2026.

Σχετικά με τις άδειες παραγωγής, εντοπίστηκαν δύο νέες καταχωρήσεις, εκ των οποίων η μία στο Βουρμπιανίτικο ρέμα εντός της περιοχής Natura GR1320002 και άλλη μία στο Ζουζουλιώτικο ρέμα εντός της περιφερειακής ζώνης του Εθνικού Πάρκου Βόρειας Πίνδου, και οι δυο στην υπολεκάνη του Σαραντάπορου. Τέσσερις άδειες είτε παύθηκαν, είτε ανακλήθηκαν, εκ των οποίων δύο στην υπολεκάνη του Αώου και δύο στην υπολεκάνη του Σαραντάπορου, συγκεκριμένα μία στο Βουρμπιανίτικο και μία στο ρέμα της Λυκορράχης, εντός της περιοχής Natura GR1320002. Σημειώνεται ότι ακόμα δύο έργα στο Βουρμπιανίτικο ρέμα φαίνεται να έχουν αλλάξει θέση υδροληψίας ή εκροής χωρίς να έχουν μεταβληθεί άλλα χαρακτηριστικά (κατάσταση ή ισχύς).

II. ΜΥΗΕ με Αποφάσεις Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ)

Αναφορικά με τις ΑΕΠΟ δεν εντοπίζονται αλλαγές σε σχέση με την κατάσταση τον Ιούλιο του 2025. Ένα ΜΥΗΕ στο ρέμα Γιότσα, το οποίο έλαβε ΑΕΠΟ το 2024 και διαθέτει άδεια εγκατάστασης (βλ. παραπάνω), βρίσκεται σε στάδιο κατασκευής, ενώ άλλα έξι ΜΥΗΕ έχουν εξασφαλίσει ΑΕΠΟ, που σημαίνει ότι βρίσκονται πολύ κοντά στο να λάβουν άδεια εγκατάστασης. Επιπλέον, το ΜΥΗΕ Βουρκοπόταμου έχει λάβει ΑΕΠΟ αλλά κατόπιν πρόσφατης λύσης του Φορέα-Εταιρίας που διαχειριζόταν το έργο (Οκτώβριος 2024), δεν εμφανίζεται πλέον στα δεδομένα της ΡΑΑΕΥ.

Συνολικά, σε αυτά που έχουν λάβει ΑΕΠΟ, άδεια εγκατάστασης και άδεια λειτουργίας συνυπολογίζονται και τα τέσσερα ήδη υφιστάμενα ΜΥΗΕ στις περιοχές της Σαμαρίνας, του Δίστρατου, του Βρυσοχωρίου και της Αγίας Παρασκευής (Κεράσοβου) Κόνιτσας. Συνοψίζοντας, τα συνολικά αδειοδοτημένα με ΑΕΠΟ (συμπεριλαμβανομένων αυτών με άδεια εγκατάστασης και άδεια λειτουργίας) ΜΥΗΕ εντός της ΛΑΠ Αώου ανέρχονται σε 11 (Χάρτης 2), εκ των οποίων τα πέντε βρίσκονται εντός του νέου Προστατευόμενου Τοπίου και Προστατευόμενου Φυσικού Σχηματισμού (Πίνακας 1).

ΙΙΙ. ΜΥΗΕ εντός του Προστατευόμενου Τοπίου και Προστατευόμενου Φυσικού Σχηματισμού (ΠΤΠΦΣ)

Συνολικά, εντός της περιοχής που έχει χαρακτηριστεί ως ΠΤΠΦΣ εντοπίζονται 13 ΜΥΗΕ, ένα λιγότερο από τον Ιούλιο του 2025: πρόκειται για ένα υφιστάμενο με άδεια λειτουργίας στην Αγία Παρασκευή (Κεράσοβο) Κόνιτσας και 12 με άδεια παραγωγής (Πίνακας 1).

Από τα 12 MYHE με άδεια παραγωγής, τέσσερα έχουν λάβει ΑΕΠΟ (θέσεις: Αμάραντος, Επταχώρι, Κεφαλόβρυσο και Μεσοπόταμος). Πρέπει να σημειωθεί ότι, βάσει του Άρθρου 3 (παρ. 9 και 10) της Απόφασης με τους όρους και περιορισμούς για την προστασία της ελεύθερης ροής του τμήματος που χαρακτηρίστηκε ως ΠΤΠΦΣ (ΥΠΕΝ/ΔΔΦΠΒ/61148/1574, ΦΕΚ 381/Δ/11.06.2024), τα οκτώ ΜΥΗΕ που δεν έχουν λάβει ΑΕΠΟ δεν μπορούν να συνεχίσουν τη διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης, καθώς πλέον αξιολογούνται υπό το πρίσμα των νέων κανονιστικών απαιτήσεων και περιβαλλοντικών στόχων που έχουν τεθεί.

Επιπλέον, ιδιαίτερη σημασία έχει η παρακολούθηση των τεσσάρων έργων των οποίων έχει ολοκληρωθεί η περιβαλλοντική αδειοδότηση, καθώς εμπίπτουν στην κατηγορία των υφιστάμενων νομίμως αδειοδοτημένων έργων. Τα έργα αυτά μπορούν να συνεχίσουν να υλοποιούνται ή να λειτουργούν, υπό την προϋπόθεση ότι η κατασκευή και λειτουργία τους δεν αντιτίθεται στους σκοπούς προστασίας του ΠΤΠΦΣ (ΥΠΕΝ/ΔΔΦΠΒ/61148/1574, ΦΕΚ 381/Δ/11.06.2024).

Εξελίξεις σχετικά με το ΜΥΗΕ στο Ρέμα Γιότσα

Το χρονικό της αδειοδότησης του ΜΥΗΕ στο Ρέμα Γιότσα μπορείτε να το διαβάσετε στο άρθρο του Ιουλίου 2025.

Σε συνέχεια της κατάθεσης αίτησης αναστολής εργασιών και αίτησης ακύρωσης της ΑΕΠΟ για το ΜΥΗΕ στο ρέμα Γιότσα από το MedINA σε συνεργασία με την «Καλλιστώ», τον Ορειβατικό Σύλλογο Σιάτιστας «Ο Μπούρινος» και με τη στήριξη κινήσεων πολιτών της περιοχής του Αώου (Πρωτοβουλία Κατοίκων Αετομηλίτσας, Ορειβατικός Σύλλογος Κόνιτσας, Ορειβατικός Σύλλογος Ηγουμενίτσας και Ορειβατικός Σύλλογος Ιωαννίνων), η υπόθεση συζητήθηκε ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας την Τετάρτη 5 Φεβρουαρίου 2025.

H απόφαση εκδόθηκε τον Δεκέμβριο του 2025, με την οποία η αίτηση ακύρωσης απορρίφθηκε. Η απόρριψη στηρίχθηκε στην εκτίμηση του Δικαστηρίου ότι, παρά τα ζητήματα που τέθηκαν ως προς τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις και την προστασία της περιοχής, δεν στοιχειοθετήθηκαν επαρκείς νομικοί λόγοι που να θεμελιώνουν την ακύρωση της επίμαχης διοικητικής πράξης.

Στο μεσοδιάστημα, και κατόπιν διαπίστωσης παράβασης του περιβαλλοντικού όρου 4 της ΑΕΠΟ –ο οποίος απαγορεύει την κατασκευή κατά την περίοδο φωλιάσματος και αναπαραγωγής των πτηνών, καθώς και κατά τις μεταναστευτικές περιόδους– το MedINA, η «Καλλιστώ», ο Ορειβατικός Σύλλογος Σιάτιστας και ενεργοί πολίτες της περιοχής κατέθεσαν τον Ιούνιο του 2025 Ασφαλιστικά Μέτρα στο Πρωτοδικείο Γρεβενών. Η συζήτηση της υπόθεσης οδήγησε στην έκδοση προσωρινής διαταγής διακοπής των εργασιών έως την έκδοση οριστικής απόφασης, που αρχικά είχε ορισθεί για τον Οκτώβριο του 2025. Ωστόσο, η υπόθεση εκδικάστηκε τελικώς τον Ιανουάριο του 2026, με τη συνέχιση της προσωρινής διαταγής διακοπής των εργασιών μέχρι την έκδοση της οριστικής απόφασης, η οποία αναμένεται.

Εξελίξεις σχετικά με το MYHE στο Μακρύρεμα Γοργοποτάμου

Σημαντική εξέλιξη αποτέλεσε η παύση της βεβαίωσης παραγωγού για το έργο «Μικρός υδροηλεκτρικός σταθμός (Μ.Υ.Σ.) Γοργοποτάμου», ισχύος 2,39 MW, στο ρέμα Μακρύρεμα της Δ.Ε. Μαστοροχωρίων στον Δήμο Κόνιτσας τον Νοέμβριο του 2025. Η εξέλιξη αυτή σημαίνει ότι το έργο οδηγήθηκε σε αυτοδίκαιη παύση και, κατ’ επέκταση, δεν δύναται η ολοκλήρωση της αδειοδοτικής διαδικασίας, γεγονός που δεν επιτρέπει την υλοποίησή του.

Καθοριστικό παράγοντα αυτής της εξέλιξης ενδεχομένως να αποτέλεσε το γεγονός ότι κατά τη διάρκεια της διαβούλευσης του έργου είχαν εκφραστεί αντιρρήσεις από κατοίκους και τοπικούς φορείς, οι οποίες κατατέθηκαν σε μορφή Δ11 στο Ηλεκτρονικό Περιβαλλοντικό Μητρώο και ελήφθησαν υπόψη στη διαδικασία αδειοδότησης. Συγκεκριμένα, υπήρξε κοινή τοποθέτηση από 17 Πολιτιστικούς Συλλόγους, Συνδέσμους και Αδελφότητες του Δήμου Κόνιτσας που κατέθεσαν τις ενστάσεις τους κατά τη διαβούλευση του έργου. Παράλληλα, αρνητική γνωμοδότηση προέκυψε τόσο από τον Δήμο Κόνιτσας όσο και από την Περιφέρεια Ηπείρου. Για το συγκεκριμένο έργο το MedINA, η Καλλιστώ, η Ελληνική Εταιρεία Προστασίας της Φύσης (ΕΕΠΦ) και η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία εξέφρασαν σοβαρές ενστάσεις στη δημόσια διαβούλευση.

Ενώ οι ακριβείς λόγοι που οδήγησαν στην παύση του έργου δεν έχουν γίνει γνωστοί, η θετική αυτή εξέλιξη εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο συζητήσεων και αντιδράσεων που καταγράφονται τα τελευταία χρόνια στην περιοχή της ΛΑΠ Αώου σχετικά με τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των ΜΥΗΕ τόσο στο ποτάμιο οικοσύστημα όσο και στην ευημερία των τοπικών κοινοτήτων.

Το MedINA εξακολουθεί να εργάζεται σε τοπικό, εθνικό και διεθνές επίπεδο για την προάσπιση της ελεύθερης ροής των ποταμών και παραποτάμων της περιοχής αλλά και για τη θέσπιση ενός ενιαίου καθεστώτος προστασίας σε ολόκληρη τη ΛΑΠ Αώου, επιτρέποντας τη δημιουργία του πρώτου Διασυνοριακού Πάρκου Άγριου Ποταμού στην Ευρώπη, αυτό του ποταμού Αώου/Vjosa.

Αναφορές:

1. Αποκεντρωμένη Διοίκηση Ηπείρου-Δυτικής Μακεδονίας. https://www.apdhp-dm.gov.gr/
2. Γεωπληροφορικός Χάρτης Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ), Ιούλιος 2025. https://geo.rae.gr/
3. Δημόπουλος, Θ., Σακελλαράκης, Φ.Ν., Παππά, Α. (2023). Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα σε Σαραντάπορο, Αώο και Βοϊδομάτη, Μάρτιος 2023. https://med-ina.org/el/small-hpps-aoos-position-2/
4. Δημόπουλος, Θ., Παππά, Α. (2023). Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα σε Σαραντάπορο, Αώο και Βοϊδομάτη, Ιούλιος 2023. https://med-ina.org/el/small-hpps-aoos-position-july23-gr/
5. Δημόπουλος, Θ., Παπαγεωργίου, Δ., Παππά, Α. (2023). Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα σε Σαραντάπορο, Αώο και Βοϊδομάτη, Νοέμβριος 2023. https://med-ina.org/el/mikra-ydroilektrika-erga-se-sarantaporo-aoo-kai-voidomati-noemvrios-2023/
6. Δημόπουλος, Θ., Παπαγεωργίου Δ., Κατσαρός Α., Σπηλιοπούλου Κ. (2024). Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα σε Σαραντάπορο, Αώο και Βοϊδομάτη, Μάιος 2024. https://med-ina.org/el/mikra-ydroilektrika-erga-se-sarantaporo-aoo-kai-voidomati-maios-2024/
7. Δημόπουλος, Θ., Λιναρδάκη, Ε., Δημοπούλου Μ., Σακελλαράκης, Φ.Ν. (2024). Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα σε Σαραντάπορο, Αώο και Βοϊδομάτη, Νοέμβριος 2024. https://med-ina.org/el/mikra-ydroilektrika-erga-se-sarantaporo-aoo-kai-voidomati-november-2024/
8. Δημόπουλος, Θ., Λιναρδάκη, Ε., Δημοπούλου Μ., Σακελλαράκης, Φ.Ν. (2025). Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα σε Σαραντάπορο, Αώο και Βοϊδομάτη, Ιούλιος 2025. https://med-ina.org/el/mikra-ydroilektrika-erga-se-sarantaporo-aoo-voidomati-july-2025/
9. Διαδικτυακή πλατφόρμα ανάρτησης ΑΕΠΟ, Ιούλιος 2025. https://aepo.ypeka.gr/
10. Διαύγεια, Ιούλιος 2025. https://diavgeia.gov.gr/
11. Ηλεκτρονικό Περιβαλλοντικό Μητρώο, Ιούλιος 2025. https://eprm.ypen.gr/
12. Απόφαση ΥΠΕΝ/ΔΔ ΦΠΒ/115155/3787 «Χαρακτηρισμός τμήματος της λεκάνης απορροής του Αώου ποταμού ως προστατευόμενου τοπίου και προστατευόμενου φυσικού σχηματισμού» (ΦΕΚ 6679/Β/27.11.2023).
13. Απόφαση ΥΠΕΝ/ΔΔ ΦΠΒ/61148/1574 «Καθορισμός όρων και περιορισμών για την προστασία και διατήρηση της άγριας και ελεύθερης ροής στην περιοχή του προστατευόμενου φυσικού σχηματισμού και προστατευόμενου τοπίου της Λεκάνης Απορροής του Ποταμού (ΛΑΠ) Αώου Π.Ε. Ιωαννίνων, για τις δραστηριότητες που ασκούνται εντός του τμήματος που χαρακτηρίσθηκε με την υπό στοιχεία ΥΠΕΝ/ΔΔ ΦΠΒ/ 115155/3787/8.11.2023 απόφαση του Προϊσταμένου της Γενικής Διεύθυνσης Περιβαλλοντικής Πολιτικής του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (Β’ 6679)» (ΦΕΚ 381/Δ/11.06.2024).

Το παρόν άρθρο αναπτύχθηκε στο πλαίσιο των έργων «Ri-Connect II», με φορέα υλοποίησης το MedINA και χρηματοδότηση από το PONT, και «Aoos/Vjosa campaign», με συντονιστή φορέα το EuroNatur, φορέα υλοποίησης το MedINA και χρηματοδότηση από το Holdfast Collective.