Οι τοπικές, παραδοσιακές ποικιλίες καλλιεργούμενων φυτών αποτελούν μέρος της φυσικής και πολιτιστικής μας κληρονομιάς1. Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους έχουν διαμορφωθεί στο πέρασμα των γενεών, ως αποτέλεσμα τόσο των επιλογών και των καλλιεργητικών πρακτικών των γεωργών, που βασίζονται στην τοπική γνώση, όσο και της φυσικής προσαρμογής των ποικιλιών στις συνθήκες κάθε τόπου. Στην Ελλάδα, όπου η καλλιέργεια των τοπικών ποικιλιών έχει σχεδόν εκλείψει, χρειάζεται να δράσουμε άμεσα για να προστατεύσουμε και να διασώσουμε αυτόν τον μοναδικό φυτογενετικό πλούτο2. Στο MedINA πιστεύουμε ότι οι τοπικές ποικιλίες κρατούν ζωντανό ένα πολύτιμο κομμάτι της σχέσης μας με τη γη και την τροφή και ότι είναι απαραίτητες για έναν πιο υγιή τρόπο παραγωγής και κατανάλωσης της τροφής μας.
Το FLOURISH αξιοποιεί την εμπειρία που αποκτήσαμε στη Λήμνο (Terra Lemnia, LEMRACE) και τα Κύθηρα (KYTHERACE), όπου δημιουργήθηκαν κοινοτικές τράπεζες σπόρων και τοπικά δίκτυα διατηρητών. Στη διάρκεια των 12 μηνών υλοποίησής του, θα συγκεντρώσουμε και θα οργανώσουμε όσα μάθαμε από τις συγκεκριμένες πρωτοβουλίες για να βοηθήσουμε κοινότητες σε όλη την Ελλάδα να αναπτύξουν τις δικές τους δράσεις για τη διατήρηση των σπόρων.
Στο επίκεντρο του FLOURISH βρίσκεται η σύνταξη ενός εύχρηστου εγχειριδίου για τη δημιουργία, τη βιώσιμη διαχείριση και λειτουργία κοινοτικών τραπεζών σπόρων. Το εγχειρίδιο θα αναπτυχθεί από κοινού με την Τράπεζα Διατήρησης Γενετικού Υλικού (ΤΔΓΥ), η οποία υπάγεται στο Ινστιτούτο Γενετικής Βελτίωσης και Φυτογενετικών Πόρων του Ελληνικού Γεωργικού Οργανισμού – ΔΗΜΗΤΡΑ. Με αυτόν τον τρόπο, η πρακτική εμπειρία που έχει αποκτηθεί από τη διατήρηση σπόρων σε επίπεδο κοινότητας θα συνδυαστεί με την επιστημονική τεχνογνωσία της ΤΔΓΥ. Μόλις ολοκληρωθεί, το εγχειρίδιο θα διατίθεται δωρεάν στο διαδίκτυο και θα παρουσιαστεί σε ανοιχτό διαδικτυακό σεμινάριο, ώστε ενδιαφερόμενες κοινότητες και οργανώσεις να γνωρίσουν το περιεχόμενό του και να δουν πώς μπορούν να το αξιοποιήσουν στην πράξη.
Παράλληλα, το έργο θα προσφέρει επιπλέον πρακτική υποστήριξη στις υφιστάμενες τράπεζες σπόρων της Λήμνου και των Κυθήρων. Στο πλαίσιο αυτό θα διερευνηθεί και η δυνατότητα εγγραφής δύο τοπικών ποικιλιών στον Εθνικό Κατάλογο Ποικιλιών Καλλιεργούμενων Φυτών του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων.
Με το FLOURISH, κάνουμε ένα ακόμη βήμα στην κοινή προσπάθεια για τη δημιουργία δυναμικών κοινοτήτων της τροφής. Σώζοντας τους σπόρους μας σήμερα, δεν φυλάσσουμε απλώς το παρελθόν· καλλιεργούμε ένα μέλλον όπου οι τοπικές κοινότητες ευημερούν σε αρμονία με τη φύση.
Το έργο «FLOURISH – Κοινότητες Διαφύλαξης Σπόρων (Αειφόρα Αγροδιατροφικά Συστήματα: Στηρίζοντας τις κοινοτικές τράπεζες σπόρων)» χρηματοδοτείται από το Ίδρυμα Α.Γ. Λεβέντη.
Σημειώσεις:
1. Kanellopoulou, V. (2020). Seeds as common cultural heritage. In Lekakis, S. (Ed.), Cultural heritage in the realm of the commons: Conversations on the case of Greece (pp. 141-158). Ubiquity Press. https://doi.org/10.5334/bcj.i.
2. Katsiotis, Α., Bebeli, P., Mavromatis, A., & Tzivelikas, A. (2009). Inventory of Greek Landraces. In M. Veteläinen, V. Negri, & N. Maxted (Eds.), European landraces: on-farm conservation, management and use (Bioversity Technical Bulletin No. 15, pp. 97-103). Bioversity International.